Wykorzystujemy pliki cookies.
Polityka Prywatności      
ROZUMIEM

RECEPTORY

Informują o grożącym niebezpieczeństwie, np. wywołując uczucie bólu. Są wyspecjalizowanymi zakończeniami włókien nerwowych i stanowią pierwsza strukturę narządów odbierających informacje o stanie i zmianach środowiska zewnętrznego oraz wnętrza organizmu. Jako „czujniki” rejestrują bodźce zarówno z odległych źródeł (światło, dźwięk, substancje wonne), jak i bodźce mechaniczne (dotyk, ucisk, zmiana położenia ciała). Wywołując reakcje neurohormonalne rozpoznają smak i zapach, oceniają zmiany temperatury w skórze i w ośrodkach nerwowych wrażliwych na zmiany temperatury krwi, powodują uczucie bólu.

   Szczególną grupę receptorów stanowią wysoko wyspecjalizowane receptory czuciowe – zimna, ciepła, ucisku i bólu, występujące w skórze. Odebrane bodźce wędrują drogami aferentnymi (dośrodkowymi) do mózgu, gdzie są identyfikowane.

   Receptory te nie tylko zapewniają bezpieczeństwo żyjącym organizmom, ale również odegrały zasadniczą rolę w ich procesie ewolucyjnym. To dzięki nim możliwe jest działanie układów „nadrzędnych” czyli nerwowego i hormonalnego, które z kolei umożliwiły powstanie i rozwój organizmów wielokomórkowych. Zasada działania tych układów polega na istnieniu swoistych „czujników”, dzięki którym odpowiednie bodźce zostają właściwie rozpoznane. Wykorzystując te informacje układy nerwowy i hormonalny mogą zareagować poprzez wysłanie odpowiednich impulsów na obwód (zasada sprzężenia zwrotnego).

   Receptory dotyku (ciałka Meissnera) są rozmieszczone w całej skórze, nawet w mieszkach włosowych, dzięki czemu rejestrowany jest już kontakt przedmiotu z włosem. Opuszki palców i czubek języka są najbardziej wrażliwe na dotyk, gdyż ciałka Meissnera są tam najgęściej rozmieszczone. Najmniej czułe są grzbietowe powierzchnie kończyn. Natomiast tzw. ciałka Paciniego reagują na zmianę kształtu skóry – są receptorami ucisku i znajdują się głęboko w skórze.

   Receptory zimna (kolby Krausego), podnoszą alarm, gdy temperatura skóry spadnie do 31oC – jest ich ponad 300 tysięcy. Wspólnie z receptorami ciepła, ciałkami Ruffiniego (30 tysięcy),  pilnują, aby temperatura ciała utrzymywała się na stałym poziomie. Jeżeli pojawia się informacja o zbyt niskiej temperaturze organizm reaguje zmniejszeniem ukrwienie skóry, co przeciwdziała niebezpiecznemu wychłodzeniu ciała. Za wysoka temperatura powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych skóry i zwiększenie ilości wydzielanego potu, co zwiększa oddawanie ciepła. „Czujniki” zimna są umiejscowione szczególnie gęsto w obrębie twarzy, szczególnie w okolicy nosa i ust (10 punktów zimna/cm2).

   Zimno odczuwa się natychmiast – łatwo to sprawdzić wkładając jedną rękę do zimnej a drugą do ciepłej wody. Dzieje się tak nie tylko dlatego, że ilość receptorów zimna jest 10 razy większa i że umiejscowione są płyciej w skórze, ale przede wszystkim dlatego, że szybkość nerwowego przewodzenia impulsów zimna jest bardziej efektywna. Poza tym już przy 17oC uruchamiane są dodatkowe drogi bólowe wrażliwe na zimno. Mechanizmy te wykształciły się w trakcie ewolucji, gdyż odporność na zimno w większym stopniu decydowała o przeżyciu. Informacje o wysokiej temperaturze docierają wolniej – oparzenia powstają zanim w odruchu odsuniemy się od gorącego miejsca.

   Rozgałęzienia zakończeń nerwowych, odbierające bodźce bólu są w skórze gęsto rozmieszczone (170/cm2). Rozróżniamy dwa typy receptorów, odbierające różne typy bólu. Pierwszy typ to „czujniki” z włóknami A-d, które szybko przenoszą bodźce bólu ostrego, kłującego (np. ukłucie igłą). Drugi rodzaj to receptory z włóknami C – wolno przesyłające informacje o tępym, często głębokim bólu.

   Każde uszkodzenie skóry powoduje czucie bólu. W miejscu uszkodzonym następuje aktywacja odpowiednich enzymów, które katalizują inne reakcje chemiczne. Wytworzone substancje depolaryzują nagie zakończenia nerwowe, wyzwalając w aferentnych włóknach nerwowych serie impulsów bólowych. Między bodźcem progowym, wywołującym ból, a bodźcem maksymalnym istnieje stosunek jak 1:2.Tak mała różnica ma istotne znaczenie dla zabezpieczenia tkanek przed czynnikami uszkadzającymi.

  Odczuwanie bólu może być różne u różnych osobników, również ten sam bodziec może wywoływać różne reakcje u tego samego człowieka. Przyczyną jest przesunięcie się progu odczuwania bólu, spowodowane uwalnianiem się substancji, zmieniających wrażliwość receptora oraz wpływających na zmianę szerokości naczyń krwionośnych i przepuszczalność ścian naczyń. Ma to pośredni wpływ na odczuwanie bólu, poprzez zmianę środowiska chemicznego wokół receptora. Do tych substancji należą:  bradykinina, prostaglandyna E2, serotonina i substancja „P”. Przykładem może być migrenowy ból głowy, który występuje na skutek rozszerzenia tętnicy skroniowej lub ból odczuwany podczas rozszerzenia naczyń, po uprzednim ich zwężeniu wskutek działania zimna (np. odmrożenia).

Obraz z OpenClipart-Vectors z Pixabay

Dodaj komentarz