Wykorzystujemy pliki cookies.
Polityka Prywatności      
ROZUMIEM

OKO

Wzrok pozwala nam nie tylko patrzeć i widzieć, ale przede wszystkim więcej wiedzieć – 90% informacji docierających do naszej świadomości pochodzi właśnie z tego źródła.

   Oko, a właściwie gałka oczna wraz z narządami dodatkowymi (nerw wzrokowy, mięśnie gałki ocznej, spojówki, narząd łzowy oraz brwi i powieki) tworzą narząd wzroku. Pozwala on rozróżniać barwy i stopień natężenia światła, a także wyraźnie widzieć przedmioty z dalekiej i z bliskiej odległości. Budowa oka pozwala także na szacowanie odległości od przedmiotów oraz ocenę ich przestrzennych kształtów.

   Gałka oczna ma kształt zbliżony do kulistego i wraz z nerwem wzrokowym i mięśniami ją poruszającymi umieszczona jest w oczodole „wyścielonym” tkanką tłuszczową. Wypełniona jest w tylnej części galaretowata substancją, zwaną ciałem szklistym, a w części przedniej cieczą wodnistą. Substancje te oprócz funkcji strukturalnej pełnią również swego rodzaju funkcję optyczną – są przepuszczalne dla promieni świetlnych. Ściany gałki zbudowane są z trzech błon: włóknistej, naczyniowej i wewnętrznej.

   Błona włóknista to przeźroczysta rogówka, znajdująca się w przedniej części oka, przechodząca w części tylnej w białawą twardówkę. Błona naczyniowa to naczyniówka, czyli gęsta sieć naczyń włosowatych o dużej średnicy, zaopatrujących siatkówkę. Jest to jedyne miejsce w organizmie, gdzie jest możliwe obserwowanie naczyń krwionośnych (podczas badania dna oka). Środkową część błony naczyniowej tworzy ciało rzęskowe zawierające mięsień rzęskowy, odgrywający rolę w akomodacji oka. Przednią część błony naczyniowej tworzy tęczówka. Siatkówka jest błoną wewnętrzną, wyściełającą oko; jej część tylna, zawierająca pręciki i czopki, wrażliwa na światło, nosi nazwę części wzrokowej.

System optyczny oka

Składa się z rogówki i soczewki, która dzieli gałkę oczną na część przednią i tylną. Rogówka jest „oknem na świat” oka – wpuszcza do środka światło, które poprzez źrenicę (otwór w tęczówce) i dalej przez soczewkę dostaje się do wnętrza oka. Tęczówka działa jak przesłona w obiektywie, zmieniając wielkość źrenicy w zależności od natężenia wpadającego światła. Przy silnym świetle źrenica zwęża się i jest wtedy najmniejsza (1,2 mm); w ciemności rozszerza się do 9 mm. Zabarwienie tęczówki określa kolor oczu. Jest ono uwarunkowane genetycznie, dziedziczy się je po przodkach. Zabarwienie to nie wpływa na jakość wzroku.

   Za źrenicą znajduje się soczewka, która jest główną częścią aparatu optycznego oka. Posiada zdolność zmiennego załamywania światła. Soczewka ma średnicę od 6,5 do 9 mm. Wraz z upływem czasu soczewka traci swą elastyczność, przez co nie może przybierać odpowiednio wypukłego kształtu; średnica jej zwiększa się o 3,5 do 5 mm., co prowadzi do osłabienia wzroku. Osłabienie wzroku oznacza, że punkt widziany ostro w wieku 15 lat znajduje się 7 cm przed oczami, w 45 roku życia odległość ta zwiększa się do 22 cm, a w wieku 65 lat wynosi 100 cm. Dlatego człowiek widzi dobrze przedmioty odległe, a do pracy i czytania potrzebuje okularów.

   Soczewkę możemy porównać do samonastawiającej się lupy. Zmiana ustawienia soczewki możliwa jest dzięki ruchom mięśnia rzęskowego, poruszającego soczewkę. Podczas patrzenia z bliskiej odległości następuje skurcz mięśnia rzęskowego. Soczewka jest wtedy bardziej wypukła, co zwiększa jej siłę załamywania promieni świetlnych. Przy oglądaniu odległych przedmiotów soczewka jest spłaszczona, a mięsień rzęskowy rozluźniony. Stąd patrzenie w dal nie jest męczące dla oka. Dzięki możliwości skupienia promieni przez soczewkę, widziany obraz ogniskuje się na siatkówce.

   Działanie siatkówki można porównać do roli, jaka odgrywa film w aparacie fotograficznym. Czopki (7 mln), zawierające jodopsynę odpowiedzialne są za widzenie barw. Pręciki (120 mln), czyli receptory zawierające rodopsynę, są wrażliwe na natężenie światła i odpowiadają są za widzenie czarno-białe. Stąd nocą obraz jest nieostry i szary, gdyż jest widziany tylko dzięki pręcikom. Pod wpływem światła rodopsyna rozpada się, wywołując impuls, przekazywany dalej przez nerw wzrokowy do mózgu, gdzie powstaje obraz. Do odtworzenia cząstki rodopsyny konieczna jest witamina A.

   W obrębie siatkówki znajdują się dwa miejsca o specyficznej budowie. Pierwszym jest tzw. plamka żółta – punkt największej ostrości wzroku, leżący w środku siatkówki, na osi optycznej gałki ocznej. Plamka żółta zawiera najgęściej rozmieszczone pręciki, co umożliwia widzenie nawet bardzo małych przedmiotów. Bocznie od plamki żółtej leży brodawka nerwu wzrokowego, który w tym miejscu opuszcza oko. Nie ma na niej ani czopków ani pręcików i jest ona miejscem niewrażliwym na promienie świetlne, zwana jest przez to plamką ślepą.

   Światło białe zawiera całe spektrum barw; dany przedmiot oświetlony jest więc wszystkimi barwami. Część z nich jest absorbowana („połykana”) przez przedmiot i tylko część zostaje odbita. I właśnie to odbite światło określa kolor przedmiotu.

   Odbite przez przedmiot światło pada na siatkówkę, gdzie znajdują się trzy rodzaje receptorów barw. Każdy z nich wrażliwy jest na jeden z trzech kolorów: czerwony, zielony, niebieski. Są to tzw. kolory główne, czyli takie, z których połączenia można uzyskać wszystkie inne barwy. Na przykład z połączenia koloru czerwonego i zielonego powstaje kolor żółty, a czerwony i niebieski dają fiolet. Czopki siatkówki pobudzane są w zależności od koloru wpadającego światła. Jeżeli przedmiot jest żółty, zostają pobudzone receptory wrażliwe na czerwień i zieleń.

Obraz Nong Vang z Unsplash

Dodaj komentarz