Wykorzystujemy pliki cookies.
Polityka Prywatności      
ROZUMIEM

INTELEKT

   Intelekt, inaczej rozum, czyli całokształt wiedzy, doświadczenia i zdolności umysłowych człowieka, często utożsamiany z inteligencją. Ta ostatnia bywa wyróżnikiem, elementem oceny. Okazało się, że inteligencja jest uwarunkowana genetycznie. Wiadomo to od 1997 roku, w którym odkryto pierwszy z „genów inteligencji”. Kiedy formułowano współczynnik IQ nie zdawano sobie sprawy, że wartościuje on taką cechę jak kolor oczu czy skóry.

  Przekonanie, że umysł znajduje się w mózgu istniało od dawna.  Trepanacje czaszki, po których pacjenci przeżywali, dokonywane były już w czasach starożytnych – mówi o tym egipski papirus sprzed 3500 lat, wymieniający 28 uszkodzeń mózgu, z którymi już wtedy sobie radzono. Jednak jeszcze Arystoteles (384-322 p.n.e.) uznawał serce za siedlisko uczuć i rozumu. W III wieku p.n.e. Herophilos, lekarz z Aleksandrii opisał mózg uznając go odpowiedzialnym za życie psychiczne. Ostatecznie znaczenie mózgu ustalił w XVI wieku anatom flamandzki Andreas Vesalius.

Gdzie się myśli?

   Późniejsze obserwacje miały odpowiedzieć na pytanie, gdzie znajdują się ośrodki funkcji umysłowych, jednak nie było to łatwe ze względu na tabu jakim był i nadal pozostaje mózg. Obserwacje były incydentalne, oparte na wypadkach i urazach. Dopiero metody neuroobrazowania (fMRI, PET) wykazały, że są w mózgu miejsca, które uaktywniają się, gdy zachodzą w nich procesy umysłowe. Okazało się również, że zmieniać się może wielkość mózgu. Ptaki śpiewające zwiększają rozmiary swego mózgu w okresie godowym; także zwierzęta „alfa” (dominujące w stadzie) mają większy mózg od pozostałych, gdyż częściej muszą sprostać nowym zadaniom. Obserwacja ta pozwalała przypuszczać, że podczas procesu uczenia się mogą powstawać nowe komórki nerwowe. Potwierdziło się to w latach 90., kiedy to zauważono pojawienie się w mózgu nowych neuronów i synaps (połączenia komórek nerwowych).

Rozwija się czy nie?

   Przez stulecia panował w medycynie dogmat negujący istnienie u człowieka neurogenezy czyli tworzenia się nowych komórek nerwowych. Uważano, że człowiek rodzi się z określoną ilością komórek nerwowych w mózgu (ok. 100 miliardów), które w trakcie trwania życia jedynie stopniowo obumierają (ok. 100 tysięcy dziennie), nie mając zdolności regeneracji. Okazało się, że mózg tak jak inne organy (np. serce albo nerki) zmienia się pod wpływem czynników środowiskowych. Stanowi to prawdziwy przełom, bowiem stwarza ogromną nadzieję dla osób z uszkodzeniami mózgu, nadając sens ćwiczeniom i rehabilitacji.

Dwie półkule

   Mózg składa się z dwóch półkul, połączonych ze sobą siecią ponad 200 milionów nerwów (spoidło wielkie). Każda z półkul zawiaduje odmiennymi rodzajami aktywności umysłu. Każda kontroluje i odpowiada za przeciwną stronę ciała. Lewa i prawa półkula odpowiadają za inne funkcje intelektualne. Uszkodzenie lewej półkuli pociąga za sobą trudności z mówieniem, czytaniem, pisaniem i matematyką, natomiast prawej – trudności z rozpoznawaniem struktur geometrycznych, twarzy, trudności z rysowaniem i percepcją muzyki. U artystów i humanistów dominuje prawa półkula, a lewa w umysłach ścisłych. Prawa półkula to wschodni mistycyzm a lewa – zachodni racjonalizm.

Pamięć

   Rozwój wspomnianych metod czynnościowego obrazowania mózgu doprowadził do wyodrębnienia podstawowych rodzajów pamięci, która jest podstawą funkcjonowania umysłu. Pamięć epizodyczna, mająca swój ośrodek w przyśrodkowej części płatów skroniowych, odtwarza zapisy osobistych doświadczeń (np. rodzaj porannego posiłku). Pamięć semantyczna odwołuje się do ogólnej wiedzy o zjawiskach zewnętrznych (np. kolor wozu strażackiego). Najczęstszą przyczyną zaburzeń tego rodzaju pamięci są choroby związane z uszkodzeniem dolno-bocznej części płatów skroniowych (choroba Alzheimera). W pamięci proceduralnej zapisywane są umiejętności i algorytmy, zgodnie z którymi wykonywane są podświadome, automatyczne czynności – np. prowadzenie samochodu. Ośrodki tego rodzaju pamięci zlokalizowane są w zwojach podstawowych, móżdżku i dodatkowych polach ruchowych, a ich upośledzenia prowadzą do choroby Parkinsona i depresji. Pamięć robocza jest pamięcią świadomą, najbardziej złożoną. Odpowiada za nią głównie kora przedgruczołowa, wzrokowa oraz pola Broca i Wernickiego.

Warto ćwiczyć

   Od kiedy wiadomo, że mózg potrafi się przynajmniej częściowo regenerować naukowcy podają zestawy zaleceń, dzięki którym można zadbać o jasny umysł na starość. Według tych zaleceń należy przede wszystkim eliminować stres, gdyż nadmiar kortyzolu, hormonu wytwarzanego przez nadnercza głównie w sytuacjach stresowych, redukuje procesy odnawiania komórek. Warto również „ćwiczyć” mózg, gdyż podczas intensywnej pracy umysłowej powstają nowe neurony.

Dodaj komentarz